Reklam
Bugun...
Erzurum Kongresi Yolculuğunda Mustafa Kemal Paşanın Telgraf Trafiği


Yılmaz KOÇ
kocyilmazkoc@gmail.com
 
 
facebook-paylas
Tarih: 16-07-2018 00:00
     

Mustafa Kemal Paşa, Erzurum yolunda, 2 Temmuz 1919 tarihinde Erzincan’a ulaştı. Burada Saray Başkâtibi’nden kendisine yazılmış bir telgraf aldı.

Başkâtip, Padişahın şu sözlerini iletiyordu:

“Sizin malum olan vatansever duygularınız, o bölgede bazı tertipler ve teşebbüslerde bulunmanız, İngilizlerin dikkatini çekerek, hükümete baskıya başladılar. Devletimizin bu günkü durumu, taşrada zannedildiği gibi endişe ve telaşa düşecek durumda değildir. Devletin varlığının ve istiklalinin sağlanmasını başardıktan sonra, Saltanat merkezinden taşranın kurtarılması mümkündür. Harbiye Nezareti’nce görevinizden alınmanız, tarafımızdan uygun görülmemiştir. Yabancıların baskılarıyla, hakkınızda haysiyet kırıcı muamele yapılmasına gönlümüz razı değildir. Ya istifa ederek İstanbul’a dönünüz yahut da iki ay rapor alarak, durum aydınlanıp sulh kararlaştırılıncaya kadar seçeceğiniz bir şehir veya kasabada istirahat ediniz.”

Yine aynı tarihlerde, Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa istifa etmiş, yerine Ferit Paşa (Topçu Generali) tayin edilmişti.

Mustafa Kemal Paşa, Mamahatun’a gelince yeni Harbiye Nazırı Ferit Paşa’dan  da bir telgraf aldı. Bu telgrafta Ferit Paşa, adeta Mustafa Kemal Paşa’ya yalvarıyordu. Padişahın, Mustafa Kemal Paşa’ya olan büyük teveccühünden bahsederek, aynı istekleri tekrarlıyordu[1].

Burada, yukarıda geçen hadiseleri ve olayları iyi okumamızda yarar var. Padişah Vahdettin Efendi’nin, Mustafa Kemal Paşa’ya; “Sizin malum olan vatansever duygularınız …” demesi, Mustafa Kemal Paşa ile Samsun’a hareket etmeden önce aynı duyguları taşıdığını gösterir.

Ayrıca o bölgede bazı tertipler ve teşebbüslerde bulunmasının İngilizlerin tepkisini çektiğini belirtmesi de, bu tepkinin kendisinden kaynaklanmadığının göstergesidir.

Rapor alarak bir şehir veya kasabada, sulh görüşmeleri sonuçlanıncaya kadar kal demesi de, eğer sulh istediğimiz doğrultuda gerçekleşmezse harekete nazır ol anlamına gelebilecek bir sözdür. Ayrıca en önemlisi, Padişahın, Mustafa Kemal Paşa’nın haysiyet kırıcı bir duruma düşmemesini istememesi, ona verdiği önemin açık bir göstergesidir.

Bununla birlikte yeni Harbiye Nazırı Ferit Paşa’nın, Padişahın, Mustafa Kemal Paşa’ya büyük teveccühünün olduğunu söylemesi de kafa karışıklığı yaratmaktan ziyade, Padişah ile Mustafa Kemal Paşa’nın, vatanın kurtarılması için harekete beraber başladıkları izlenimini vermektedir.

Mustafa Kemal Paşa, Erzurum’a geldikten sonra, 7 Temmuz gecesi Saray Başkatibi Ali Fuat Bey[2] tarafından telgrafhaneye, makine başına davet edildi. Ali Fuat Bey, Mustafa Kemal Paşa’ya şunları bildirdi:

“Oraca bilinen teşebbüsleriniz her nasılsa İngilizlerin şahsi çıkarlarına karşı olmadıkça hiçbir muamelede bulunmayacaklarını kesinlikle taahhüt eylediler.”

Bundan sonra Ali Fuat Bey ile Mustafa Kemal Paşa arasındaki haberleşme devam etti. Saray tarafından, Mustafa Kemal Paşa’ya önceki teklifler tekrar edildi. En sonunda görevine son verildiği bildirildi. Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa bilinen tebliğini yayınlayarak, askerlikten istifa ettiğini açıkladı. Bu yazışmalara bakılacak olursa, Sarayın, Erzurum’da toplanacak kongreden haberdar olduğu, hatta desteklediği sonucu çıkabilir. İngilizlerin de bu kongrenin toplanmasına karşı olmadıkları anlaşılmaktadır. Ancak şartları vardır. Bu şartları ise kendilerine karşı bir hareketin oluşmamasıdır.

Fakat bu olaydan iki gün sonra, Erzurum İşgal Kumandanı olan Albay Ravlenson[3], Mustafa Kemal Paşa’yı ziyaret etti. Bu ziyarette Ravlenson, bu kongrenin açılmamasının daha münasip olacağını dile getirdi. Hatta kuvvete bile başvurabilecekleri imasında bulundu. Buna rağmen gerekli tedbirler alınarak gecikmeli de olsa Erzurum Kongresi açıldı[4]. Yukarıdaki telgraflar ve Ravlenson’un ziyaretine bakılacak olursa, ortamın çelişkiler içinde olduğu da gözden kaçmamaktadır. Saray, İngilizlerin kongre ile ilgili bir muamelede bulunmayacaklarını söylerken, Ravlenson, Mustafa Kemal Paşa’yı ziyaret ederek, kongrenin açılmaması için tehditler savurmaktadır. Acaba İngilizler, Erzurum’da istemedikleri bir kongrenin açılmasını engelleyemezler miydi?

Bir diğer ayrıntı ise, Ravlenson, Mustafa Kemal Paşa’ya ikinci bir ziyarette bulunuyor. Bu ziyaretin sebebi ise, Kazım Karabekir Paşa’nın, Erzurum çevresinde bulunan cephanenin, İngilizler tarafından nakline karşı çıkmasıydı. Ravlenson, Nakliyenin engellenmemesi için, Mustafa Kemal Paşa’nın, Kazım Karabekir Paşa ile konuşmasını istiyordu. Mustafa Kemal Paşa, askerlikten istifa etmiş ve sivil olmasına rağmen İngiliz Albayının isteğini geri çevirmedi. Kazım Karabekir Paşa ile bu konuyu konuşabileceğini söyledi[5]. Ancak bu hususun Kazım Karabekir paşa ile konuşulup konuşulmadığı muammadır.

Mustafa Kemal Paşa, Erzurum’a geldikten sonra, öncelikle düşündüğü husus, telgraf merkezlerinin kontrolü oldu. Zamanın en süratli haberleşme aracı olan telgrafı mümkün mertebe kullanmaya çalıştı. Bu nedenle de Sivas’ta Üçüncü Ordu Kumandanlığı’na bir telgraf gönderdi. Bu telgrafta bütün telgraf merkezlerinin ve memurlarının kontrol altına alınmasını istedi[6].

 


 

[1] Sebahattin Selek, Milli Mücadelede Erzurum’da Gergin Günler, Yenigün Haber Ajansı, İstanbul, 1999, s.46,47.

[2] Türkgeldi.

[3] Lord Curzon’un yeğeni İngiliz Albay Ravlenson’dur.

[4] Sebahattin Selek, Milli Mücadelede Erzurum’da Gergin Günler, Yenigün Haber Ajansı, İstanbul, 1999, s.61-63.

[5] Sebahattin Selek, Milli Mücadelede Erzurum’da Gergin Günler, Yenigün Haber Ajansı, İstanbul, 1999, s.65,66.

[6] Sebahattin Selek, Milli Mücadelede Erzurum’da Gergin Günler, Yenigün Haber Ajansı, İstanbul, 1999, s.115.



Bu sitede yer alan bilgiler İkinci Bölge Haber adresi kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Tüm hakları Telif Hakları Yasası'nca korunmaktadır. Yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.
İnternet Gazetemizde yayınlanan Haber, Makale, Video, Galerilerdeki kategori Resimlerinin Yayınlanmış olması desteklediğimiz anlamını taşımaz.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA
ÇOK OKUNAN HABERLER
VİDEO GALERİ
FOTO GALERİ
loading...
GÜNDEM'DEN BAŞLIKLAR
YUKARI